Een zorginstelling zonder goed geregelde informatiebeveiliging loopt een steeds groter risico: niet alleen op datalekken of cyberaanvallen, maar ook op boetes, reputatieschade en verlies van samenwerkingspartners.

De werkelijkheid is dat NEN 7510 geen papieren verplichting meer is, maar een noodzakelijke standaard in een digitale zorgomgeving. Verzekeraars, toezichthouders en wetgeving zoals NIS2 maken naleving steeds dwingender.

Het gaat allang niet meer om de vraag óf de norm gevolgd moet worden, maar om de zekerheid dat dit structureel en aantoonbaar gebeurt.

1. Informatiebeveiliging als bestuursverantwoordelijkheid

Digitale systemen vormen de ruggengraat van de moderne zorg. Daarmee staat of valt de kwaliteit en veiligheid van de dienstverlening bij de bescherming van gevoelige informatie.

NEN 7510 is het kader dat helpt deze verantwoordelijkheid structureel te organiseren.

• Zorg draait op data
  Elektronische patiëntendossiers, medicatieoverzichten, e-mail, apps en data-uitwisseling met ketenpartners zijn onmisbaar. Ze bevatten gevoelige en medische informatie die strikt beveiligd moet worden.
• Informatiebeveiliging raakt de kern van zorgverlening
  Incidenten zoals datalekken, phishing of ransomware bedreigen niet alleen systemen, maar direct de patiëntveiligheid, zorgcontinuïteit en het vertrouwen in de organisatie.
• Niet alleen een IT-kwestie, maar organisatiebreed
  Beveiliging vraagt om meer dan technische maatregelen. Het gaat om bewustwording, beleid, cultuur en governance:
  • Worden risico’s systematisch in kaart gebracht?
  • Werken medewerkers veilig met informatie?
  • Is er een plan om snel te reageren op incidenten?
• Structuur begint met inzicht en regie
  Informatiebeveiliging vereist een integrale aanpak:
  • Overzicht van risico’s en kwetsbaarheden
  • Concreet beleid op basis van risico-inschatting
  • Structurele coördinatie van maatregelen
• De rol van de CISO is essentieel
  De Chief Information Security Officer:
  • Coördineert informatiebeveiliging vanuit strategisch perspectief
  • Verbindt techniek, beleid en zorgprocessen
  • Maakt risico’s bespreekbaar en zorgt voor naleving van normen zoals NEN 7510
• NEN 7510 als leidraad voor veilige zorg
  Deze norm is afgestemd op de praktijk van de zorgsector:
  • Geen vrijblijvende richtlijn, maar een operationeel kader
  • Richt zich op bescherming van patiëntgegevens én continuïteit van zorg
• Het draait om vertrouwen
  Effectieve informatiebeveiliging:
  • Versterkt vertrouwen bij patiënten, zorgverleners en toezichthouders
  • Laat zien dat risico’s beheerst worden en gegevens veilig zijn
  • Draagt bij aan een stabiele en betrouwbare zorgorganisatie

Informatiebeveiliging is geen technisch project, maar een strategische verantwoordelijkheid. NEN 7510 en een goed gepositioneerde CISO maken het verschil tussen ad hoc maatregelen en structurele, aantoonbare controle.

2. Ontstaan en achtergrond van NEN 7510

NEN 7510 is in 2004 ontwikkeld als reactie op de groeiende digitalisering in de zorg en de noodzaak om medische gegevens goed te beveiligen. Algemene IT-normen boden onvoldoende houvast voor de specifieke risico’s en verantwoordelijkheden binnen zorginstellingen. Daarom is gekozen voor een sectorspecifieke norm, gericht op beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van informatie in de zorgpraktijk.

De norm is gebaseerd op internationale standaarden zoals ISO 27001 en 27002, maar vertaalt deze naar de Nederlandse zorgcontext. Ze werd ontwikkeld met input van zorgorganisaties, IT-experts en beleidsmakers, waardoor de inhoud aansluit op de praktijk. In 2011 en 2017 volgden belangrijke updates om de norm aan te passen aan nieuwe risico’s en wetgeving.

NEN 7510 ondersteunt de naleving van de AVG, Wabvpz en WGBO, en sluit aan op de verplichtingen uit de Europese NIS2-richtlijn. De norm geldt niet alleen voor zorginstellingen zelf, maar ook voor hun ICT-leveranciers en ketenpartners.

Inmiddels is NEN 7510 dé standaard geworden voor informatiebeveiliging in de zorg. Niet alleen als kwaliteitskader, maar ook als basis voor vertrouwen en samenwerking in een digitaal zorglandschap waar beveiliging onmisbaar is.

3. Waarom NEN 7510 nu nodig is

De zorg is digitaal geworden. Patiëntdossiers, medicatieoverzichten, zorgcommunicatie, planning en afspraken: vrijwel alles verloopt via digitale systemen. Daarmee is ook de afhankelijkheid van informatiebeveiliging groter dan ooit.

Tegelijkertijd nemen de dreigingen toe. Ransomware-aanvallen leggen ziekenhuizen plat, datalekken brengen patiëntvertrouwen in gevaar, en phishing treft zorgmedewerkers dagelijks. In deze context is NEN 7510 geen keuze, maar een noodzaak.

NEN 7510 is de enige norm die specifiek is ontwikkeld voor informatiebeveiliging in de Nederlandse zorg. De norm vertaalt internationale standaarden zoals ISO 27001 en 27002 naar de praktijk van zorginstellingen. Waar andere normen algemeen blijven, maakt NEN 7510 het concreet: welke risico’s gelden er in een zorgorganisatie, welke maatregelen zijn proportioneel, en hoe zorg je dat informatiebeveiliging structureel wordt ingericht?

Zorgorganisaties die NEN 7510 implementeren, laten zien dat ze risico’s in beeld en onder controle hebben. Ze werken met een helder kader waarin beleid, techniek, menselijk gedrag en controle samenkomen. Niet als eenmalig project, maar als continu proces. Dat is precies wat toezichthouders, verzekeraars en ketenpartners nu eisen. Zonder aantoonbare naleving van NEN 7510 wordt samenwerking steeds moeilijker.

De druk neemt toe. De Autoriteit Persoonsgegevens handhaaft strenger, de NIS2-richtlijn verplicht zorgorganisaties tot digitale weerbaarheid, en steeds meer contracten bevatten expliciete beveiligingseisen. Datalekken, systeemuitval of misbruik van persoonsgegevens leiden niet alleen tot boetes, maar ook tot reputatieschade, verlies van vertrouwen en verstoring van zorgprocessen.

NEN 7510 helpt om dat voor te blijven. De norm dwingt organisaties om risico’s inzichtelijk te maken, passende maatregelen te treffen, verantwoordelijkheden te beleggen, en beveiliging te verankeren in het dagelijks werk. Niet alleen technisch, maar ook organisatorisch en cultureel.

De vraag is dus niet of NEN 7510 nuttig is, maar of je het op tijd hebt geregeld. Wachten tot een incident zich voordoet, is geen strategie. De norm biedt precies wat nodig is: richting, duidelijkheid en vertrouwen.

Implementatie betekent investeren in veiligheid, continuïteit en toekomstbestendige zorg. Daarom is NEN 7510 nú nodig.

4. Wat NEN 7510 vraagt van de organisatie

NEN 7510 is geen papieren checklist. Het is een norm die vraagt om structurele verankering van informatiebeveiliging in de organisatie. Wie serieus met deze norm aan de slag gaat, moet bereid zijn om processen, systemen én gedrag onder de loep te nemen. Niet om een vinkje te halen, maar om risico’s echt te beheersen en schade te voorkomen.

De kern van NEN 7510 is het opzetten van een Information Security Management System (ISMS): een raamwerk waarin risico’s worden geïdentificeerd, maatregelen worden getroffen, verantwoordelijkheden zijn belegd, en beveiliging continu wordt geëvalueerd en verbeterd. Dat klinkt complex, maar is in de praktijk vooral een kwestie van overzicht, structuur en sturing.

De eerste stap is inzicht. Waar bevinden zich gevoelige gegevens? Welke processen zijn cruciaal voor de zorgverlening? Waar zitten kwetsbaarheden? Dit vraagt om een risicoanalyse, niet alleen technisch, maar ook organisatorisch. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als systemen tijdelijk niet beschikbaar zijn? Wat als een medewerker per ongeluk vertrouwelijke gegevens mailt naar de verkeerde ontvanger?

Vervolgens moeten passende maatregelen worden getroffen. Technisch betekent dit onder meer toegangsbeheer, versleuteling, back-ups, monitoring en logging. Organisatorisch gaat het om beleid, training, bewustwording en incidentafhandeling. NEN 7510 maakt hierin onderscheid tussen basismaatregelen en aanvullende maatregelen die nodig zijn bij hogere risico’s.

Wat deze norm bijzonder maakt, is de aandacht voor de menselijke factor. Veel beveiligingsincidenten ontstaan niet door hackers, maar door menselijke fouten. Daarom benadrukt NEN 7510 het belang van een veilige werkcultuur: medewerkers moeten weten hoe ze veilig omgaan met informatie, verdachte situaties herkennen en incidenten durven melden. Training en bewustwording zijn dus geen bijzaak, maar een verplicht onderdeel van de norm.

NEN 7510 vraagt ook om heldere rollen en verantwoordelijkheden. De organisatie moet iemand aanwijzen die verantwoordelijk is voor de coördinatie van het ISMS. In moderne zorginstellingen is dat vaak de CISO — iemand met kennis van zowel beveiliging als zorgprocessen, die het overzicht bewaart en zorgt dat maatregelen niet ad hoc worden genomen, maar binnen een duidelijk raamwerk vallen.

Tot slot vereist NEN 7510 periodieke evaluatie. De risico’s veranderen, net als de technologische en wettelijke context. De norm verplicht organisaties om regelmatig te toetsen of maatregelen nog effectief zijn, en bij te sturen waar nodig.

Kortom: NEN 7510 vraagt om leiderschap, samenwerking en continue aandacht. Maar het levert ook veel op: rust, duidelijkheid, grip op risico’s, en vertrouwen van de buitenwereld.

5. De rol van de Information Security Officer (ISO)

Zonder regie blijft informatiebeveiliging versnipperd. Verschillende afdelingen pakken losse onderdelen op: IT regelt technische maatregelen, HR stelt protocollen op, en medewerkers volgen een training, maar zonder samenhang of langetermijnvisie. Precies daarom is de rol van de ISO of CISO (Chief) Information Security Officer) zo belangrijk. Deze functionaris zorgt voor overzicht, structuur en continuïteit binnen het informatiebeveiligingsbeleid.

De ISO is geen IT-beheerder, maar een strategische spil die risico’s herkent, vertaalt naar passende maatregelen en deze integreert in de dagelijkse praktijk. Bij de implementatie van NEN 7510 is die centrale rol onmisbaar. De norm vereist dat er beleid is, dat risico’s periodiek worden beoordeeld, dat maatregelen worden geëvalueerd en dat beveiliging doorlopend wordt verbeterd. De ISO is degene die dat proces coördineert, toetst en borgt.

Tegelijkertijd is het voor veel zorgorganisaties, zeker kleinere instellingen of organisaties in transitie, niet haalbaar om een ISO fulltime in dienst te nemen. In dat geval is een Remote Security Officer (RSO) een slimme oplossing. Dit is een externe specialist die op vaste basis (bijvoorbeeld 8 tot 16 uur per maand) dezelfde taken uitvoert als een interne CISO, maar dan flexibel en schaalbaar.

Een RSO combineert de voordelen van een ervaren professional met de flexibiliteit die past bij de behoefte van de organisatie. Er is geen langdurig dienstverband nodig, maar wel een vaste structuur. De RSO is aanspreekpunt voor alles rond informatiebeveiliging, bewaakt de voortgang, rapporteert aan het management en ondersteunt bij audits, risicoanalyses en bewustwording. Zo blijft de organisatie in controle, zonder overbelasting of versnippering.

De inzet van een RSO is bovendien uitstekend te combineren met de implementatie van NEN 7510. Deze norm stelt expliciet eisen aan coördinatie, evaluatie en verbetering van informatiebeveiliging. Een RSO kan deze taken volledig op zich nemen en zorgt ervoor dat alle onderdelen van de norm praktisch en haalbaar worden toegepast. Zo wordt informatiebeveiliging geen extra last, maar een geïntegreerd onderdeel van het zorgproces.

Of het nu een interne ISO of een externe RSO is: de essentie blijft dezelfde. Informatiebeveiliging heeft een duidelijke eigenaar nodig. Zonder dat blijft het beleid vaag, worden risico’s onderschat en ontstaan er pas bewegingen ná een incident. Met een ISO of RSO aan het roer ontstaat rust, duidelijkheid en aantoonbare grip op beveiliging, precies wat NEN 7510 vereist.

6. Wat NEN 7510 oplevert

De implementatie van NEN 7510 is een investering die verder gaat dan technische beveiliging. De norm biedt concrete, blijvende voordelen voor zorgorganisaties die serieus werk maken van informatiebeveiliging.

■ Bescherming van patiëntgegevens

• Veiligheid van gevoelige data is aantoonbaar geregeld.
• Vertrouwen van patiënten, cliënten en hun naasten neemt toe.
• Incidenten worden sneller gesignaleerd en verantwoord afgehandeld.

■ Grip op wet- en regelgeving

• Voldoet aan eisen uit AVG, Wabvpz, WGBO en NIS2.
• Voorkomt boetes en reputatieschade bij datalekken of inspecties.
• Vereenvoudigt audits, verantwoording en externe toetsingen.

■ Sterkere positie in netwerken en contractering

• Aantoonbare naleving wordt gevraagd in aanbestedingen en samenwerkingen.
• Verhoogt kans op succesvolle subsidietrajecten en partnerships.
• Toont professionaliteit richting zorgverzekeraars en ketenpartners.

■ Minder kwetsbaar voor cyberdreigingen

• Verkleint kans op schade door ransomware, phishing en sabotage.
• Reactie- en herstelprocessen zijn vooraf vastgesteld en getest.
• Technische en organisatorische maatregelen zijn in balans.

■ Verankering van beveiliging in de organisatie

• Eén samenhangend systeem (ISMS) voor beleid, actie en controle.
• Continue verbetering op basis van risico’s en evaluaties.
• Geen versnipperde of ad-hoc aanpak meer nodig.

■ Duidelijke verantwoordelijkheden en regie

• Inzet van een CISO of RISO brengt structuur en overzicht.
• Rollen en taken zijn helder vastgelegd en breed gedragen.
• Informatiebeveiliging wordt onderdeel van strategisch beleid.

■ Toename van interne betrokkenheid

• Medewerkers worden zich bewuster van hun rol en gedrag.
• Cultuur van veilig omgaan met informatie wordt versterkt.
• Minder incidenten door betere alertheid en meldbereidheid.

7. Waarom nu handelen noodzakelijk is

De noodzaak om informatiebeveiliging serieus te organiseren is niet nieuw, maar de urgentie neemt wel snel toe. Digitale risico’s en cyberrrisico’s zijn niet alleen groter geworden, ze zijn ook complexer en sluipender. Tegelijkertijd stijgen de verwachtingen van patiënten, toezichthouders en samenwerkingspartners. Afwachten is geen optie meer.

NEN 7510 helpt organisaties om in deze realiteit controle te houden. De norm biedt geen garanties, maar wél structuur, richting en aantoonbare naleving van wet- en regelgeving. Wie nu handelt, voorkomt dat beveiliging een reactieve crisisaanpak wordt. Het geeft rust en vertrouwen, zowel intern als extern.

Steeds vaker wordt aantoonbare naleving van NEN 7510 als voorwaarde gesteld in contracten, samenwerkingen of bij subsidietoekenningen. Ook de Europese NIS2-richtlijn dwingt tot actie: organisaties die hieronder vallen, moeten digitale weerbaarheid aantoonbaar op orde hebben. Dat vraagt om tijdige voorbereiding en duidelijke keuzes.

De grootste fout is wachten tot het fout gaat! Herstel na een incident kost vaak VEEL meer dan preventieve maatregelen. Daarnaast is reputatieschade lastig te repareren, zeker in een sector waarin vertrouwen de basis is van goede zorg.

Maar hoe pak je dat aan? NEN 7510 vereist kennis, ervaring en een structurele aanpak. Niet elke organisatie heeft direct de capaciteit om een fulltime security officer aan te stellen. In die gevallen biedt een Remote Security Officer (RSO) een praktische en professionele oplossing.

Een RSO is een externe ‘specialist ‘Information Security Officer’ die op vaste basis, bijvoorbeeld een paar uur per week of per maand inzetbaar is. Denk aan het uitvoeren van risicoanalyses, opstellen van beleid, begeleiden van audits en het coördineren van maatregelen. Zo ontstaat er wél regie, zonder dat een interne functie hoeft te worden gecreëerd.

De inzet van een RSO brengt flexibiliteit, maar ook structuur. Het zorgt ervoor dat informatiebeveiliging geen versnipperd of reactief onderwerp blijft, maar een vast onderdeel wordt van het organisatiebeleid. Met één aanspreekpunt, vaste rapportagemomenten en een helder plan van aanpak.

Kortom: wie nu begint, is straks voorbereid. NEN 7510 is daarvoor het juiste kader en een RSO kan zorgen dat het geen papieren norm blijft, maar een levende standaard in de praktijk.

De 10 belangrijkste takeaways

Informatiebeveiliging in de zorg gaat niet meer over óf er iets misgaat, maar wanneer. De digitale afhankelijkheid is structureel en de dreigingen zijn reëel. NEN 7510 is in dat speelveld niet zomaar een norm, maar een operationeel fundament voor zorgorganisaties die veiligheid, vertrouwen en continuïteit willen borgen. Voor wie verantwoordelijk is voor informatiebeveiliging, is dit hét moment om van reactief naar proactief beleid te schakelen — met regie, expertise en verankering in de organisatie.

1. NEN 7510 is geen compliance-vinkje, maar een operationeel minimum
De norm biedt een werkbaar kader om structureel en aantoonbaar grip te krijgen op informatiebeveiliging, passend bij de complexiteit van de zorg. Het is géén keuze meer, maar een noodzakelijke standaard voor veilige zorgverlening.

2. Zonder regie blijft informatiebeveiliging versnipperd en kwetsbaar
Zorginstellingen zonder duidelijke aansturing blijven hangen in losse acties zonder samenhang. Informatiebeveiliging vereist coördinatie, eigenaarschap en doorlopende evaluatie.

3. De Information Security Officer (CISO of RSO) is een strategische functie, geen uitvoerende rol
Deze functie borgt continuïteit, stuurt op risico en vertaalt abstracte normen naar de praktijk. Zonder deze rol blijven risico’s onzichtbaar en maatregelen ad hoc.

4. Datalekken, ransomware en phishing zijn geen technische incidenten, maar organisatorisch falen
De meeste beveiligingsincidenten ontstaan door gebrekkige bewustwording, zwakke processen of ontbrekende voorbereiding — niet door een ‘foutje in het systeem’.

5. Vertrouwen van patiënt en partner ontstaat niet uit beleid, maar uit gedrag en borging
Beveiliging is pas geloofwaardig als het structureel terug te zien is in werkwijzen, cultuur en reactie op incidenten. NEN 7510 dwingt deze vertaalslag af.

6. NIS2 verandert het speelveld: digitale weerbaarheid wordt wettelijk afdwingbaar
Zorgorganisaties vallen straks onder toezicht en sancties als zij hun digitale processen niet aantoonbaar op orde hebben. NEN 7510 is de sleutel tot deze aantoonbaarheid.

7. Interne bewustwording is belangrijker dan technische maatregelen
De menselijke factor blijft de zwakste schakel. Training, heldere richtlijnen en voorbeeldgedrag zijn essentieel voor risicobeheersing.

8. Een Remote Security Officer is een haalbare en effectieve oplossing voor veel organisaties
Voor organisaties zonder eigen CISO is een RSO dé manier om toch expertise, structuur en continuïteit te borgen zonder hoge vaste lasten.

9. Wie nu start, voorkomt straks crisiscommunicatie en schadebeperking
Beveiliging ná een incident is vele malen duurder en minder effectief dan preventief handelen. Reputatieherstel is langzamer dan een datalek plaatsvindt.

10. Informatiebeveiliging is geen ICT-project, maar integraal onderdeel van zorgkwaliteit
NEN 7510 maakt duidelijk dat bescherming van gegevens net zo belangrijk is als behandeling van patiënten. Het gaat om vertrouwen, continuïteit en professionele zorg.